Onder elke straat een sloot

MilieuMagazine, september 2020
Onder elke straat een sloot - Rockflow in het nieuws

Het aantal heftige regenbuien neemt hand over hand toe. Met als gevolg dat de capaciteit van de rioleringen vaak te kort schiet om de overvloed van hemelwater af te voeren. Tijdelijke waterberging realiseren wint dan ook aan belangstelling, maar in stedelijk gebied ontbreekt hiervoor vaak de ruimte. Het benutten van de ruimte onder wegen lijkt het Ei van Colombus, maar het ene systeem is het andere niet.

In Heemskerk gaat de Maerten van Heemskerckstraat op de schop. De gemeente grijpt het vervangen van de riolering en bestrating aan voor een extra toevoeging, namelijk een waterbergende weg. “We kiezen ervoor om regenwater op te vangen onder de weg”, vertelt Christiaan Leerlooijer, beleidsadviseur klimaatadaptatie, riolering en water van de gemeente Heemskerk. “Elke straat die we vernieuwen krijgt voortaan deze waterbergende functie.” Water dat op de weg valt, stroomt via kolken in een speciale PE buis – de Wavicor genaamd. “Deze buis hebben we samen met Wavin ontwikkeld. In de buis zitten sleuven die het water doorlaten. Het water slaan we op tussen stenen van een harde soort. De stenen zorgen voor voldoende draagkracht van de weg. We zoeken nog naar een duurzaam alternatief, zoals herbruikbaar hardsteen.” Ook een groot aantal regenpijpen van woningen worden op de waterberging aangesloten. 

Lastig onderhouden

Met de waterbergende weg wil de gemeente een dubbelslag slaan: zowel wateroverlast als droogte tegengaan. “We vangen regenwater direct onder de bestrating op en houden het zoveel mogelijk vast voor droge perioden. Op bepaalde locaties staat het grondwater dertig tot vijftig centimeter onder het maaiveld bij veel regenval. Weinig ruimte dus voor waterberging. Onze klei- en veenbodems moeten we zelfs draineren.” Hét grote voordeel van het systeem, aldus Leerlooijer: het is eenvoudig te reinigen. “In Heemskerk hebben we de afgelopen tien jaar op zestien locaties wegdekken vernieuwd met verschillende waterbergende technieken. Sommige straten zijn waterpasserend gemaakt, een open bestrating waarbij regenwater tussen de klinkers de ruimte krijgt om de bodem te infiltreren. Bij andere straten zitten onder de weg systemen met onder andere infiltratiekratten om water te bergen.” De systemen blijken lastig te onderhouden, constateert Leerlooijer in de praktijk. “Ze zijn vaak kwetsbaar en slibben dicht met stof en vuil. Ons nieuwste systeem met kolken en de Wavicor is robuuster en eenvoudiger schoon te houden. Op een bedrijventerrein hebben we de eerder aangelegde infiltratiekratten al vervangen door het nieuwe systeem.”

Met de waterbergende weg wil de gemeente een dubbelslag slaan: zowel wateroverlast als droogte tegengaan. We vangen regenwater direct onder de bestrating op en houden het zoveel mogelijk vast voor droge perioden.

Christiaan Leerlooijer

Gemeente Heemskerk
Beleidsadviseur klimaatadaptatie, riolering en water

De Infiltrerende Stad

Ted Veldkamp, onderzoeker aan de Hogeschool van Amsterdam, herkent Leerlooijers ervaringen. Ze leidt vanuit de hogeschool ‘De Infiltrerende Stad’, een onderzoeksproject naar het functioneren van infiltrerende verharding in steden. Komende oktober loopt het tweejarig project af. Drie hogescholen, tien mkb-bedrijven die systemen leveren en vier overheden werken eraan mee. “Onze studenten hebben verschillende producten en praktijksituaties onderzocht en vergeleken. De voorzieningen blijken zeer effectief. Ze maken echt een verschil ten opzichte van traditionele bestrating. Wel blijkt het juiste onderhoud en beheer een punt van zorg. Gemeenten maken vaak eenmalig geld vrij, leggen de straat aan en beseffen zich onvoldoende dat de bestrating een andere behandeling vraagt. Vaak zwaarder onderhoud en in een hogere frequentie.” Het pijnpunt onderhoud maakt volgens Veldkamp dat gemeenten huiverig zijn geworden voor nieuwe initiatieven. Doel van het onderzoek is het herwinnen van vertrouwen. “Wij presenteren in oktober tools en richtlijnen voor aanleg en onderhoud. Hopelijk stimuleert het gemeenten om meer van dit soort bestrating aan te leggen.”

Vergelijkend warenonderzoek

Gemeenten tonen interesse. “Het onderwerp leeft enorm. Gemeenten zijn zoekende naar effectieve oplossingen om waterberging te realiseren in stedelijk gebied”, zegt Veldkamp. De rijksoverheid dringt aan: vanaf dit jaar moet alle stedelijke (her-)inrichting klimaatbestendig en waterrobuust zijn, zo schrijven klimaatdoelen voor. Waar ‘De Infiltrerende Stad’ zich vooral focust op de bestrating zelf, gaat het vervolg ‘De Waterbesparende Weg’ letterlijk de diepte in. “De optie om waterberging onder de weg te realiseren, dient zich aan wanneer een gemeente de ondergrond moet openbreken.” Begin volgend jaar gaat dit vervolg van start, wederom met hogescholen, overheden en het bedrijfsleven. “Vijftien gemeenten waar al waterbergende wegen liggen, doen mee. Onze studenten gaan de projecten, samen met deskundigen, onderzoeken. Op grond daarvan ontwikkelen we een raamwerk voor gemeenten.” Volgens Veldkamp is er behoefte aan heldere handvatten. “Nieuw is de waterbergende weg niet. Het principe bestaat al sinds begin deze eeuw. Maar het blijven vaak pilots. Wat mist is een groot vergelijkend warenonderzoek. Willen we de stap maken van de pilot- naar opschalingsfase, dan hebben gemeenten handvatten nodig.”

Gemeenten zijn zoekende naar effectieve oplossingen om waterberging te realiseren in stedelijk gebied. De rijksoverheid dringt aan: vanaf dit jaar moet alle stedelijke (her-)inrichting klimaatbestendig en waterrobuust zijn.

Ted Veldkamp

Hogeschool van Amsterdam
Onderzoeker 'De Infiltrerende Stad'

Afstemming

Veldkamp verwacht dat de systemen een enorme vlucht gaan nemen. Ruimtegebrek is de hoofdreden om in steden hemelwater niet bovengronds te bergen in wadi’s en vijvers, maar onder wegen. Maar ook daar is het dringen. “Het wordt steeds drukker in de ondergrond met kabels en leidingen, onder meer voor de energietransitie. Dat maakt het lastig om er vaste constructies aan te leggen. Kabelbedrijven moeten er wel bij kunnen.” Waterbergende wegen vereisen ook meer afstemming tussen partijen. “Water- en wegbeheerders zijn vaak gescheiden werelden. Water- en rioolbeheerders focussen op waterafvoer en -berging, wegbeheerders op factoren als stabiliteit en onderhoud. Voor een waterbergende weg moeten beide partijen samenwerken. ”Veldkamp ziet tal van nieuwe producten op de markt verschijnen. Ze noemt de ZOAK® klinker, dat staat voor Zeer Open Afval Keramiek. De klinkers, ontwikkeld door het Limburgse Tile Systems, zijn waterdoorlatend en kunnen zelfs tijdelijk water vasthouden. Innovatief is ook Drainvast bv, dat waterdoorlatende drainvoegen produceert. De infiltratievoeg wordt tijdens het straten mee gelegd. Aquaflow bv, het bedrijf dat in 2001 aan de wieg stond van waterbergende wegen, ontwikkelde recent - net als in de gemeente Heemskerk - een speciale kolk die het onderhoud eenvoudiger maakt.

Steenwol onder de weg

Nieuw - en volgens Leerlooijer ‘hip binnen gemeenten’ - is Rockflow, een toepassing van steenwol voor waterberging. “Onze steenwolelementen zijn, vergeleken met steenwol voor isolatie, veel harder. Ze nemen razendsnel water op en infiltreren het in de bodem”, vertelt Roy Janssen, marketingmanager van Lapinus, onderdeel van de Rockwool Group. Op meer dan honderd plekken in Nederland liggen al pakketten Rockflow onder het maaiveld. Bij piek-buien nemen de buffers het regenwater op en geven dat vervolgens vertraagd af aan de bodem. “Een buizensysteem brengt regenwater in het pakket, waarvan 95 procent bestaat uit vrije ruimte. Voordeel is dat we de elementen ter plekke op maat kunnen snijden. De ervaring leert dat leidingen, kabels en buizen nooit precies liggen waar ze horen. Rockflow is ook circulair. Aan het einde van de levensduur nemen we het materiaal terug om het volledig te hergebruiken.” Het systeem is zo robuust, dat een kleine laag grond erover al voldoende is om er overheen te kunnen rijden zonder de steenwol aan te tasten. Het grootste project met Rockflow vindt op het ogenblik plaats in Horst aan de Maas, waar het gebied rond het culturele centrum ‘t Gasthoês wordt herontwikkeld. “Het gebied kampt met forse regenbuien, extreme droogte en hittestress. Wij leggen onder de grond vierhonderd kuub Rockflow aan. Er bovenop bevinden zich pleinen, straten en een parkeerplaats.” 

Bron: https://www.milieu-magazine.nl/

Meer nieuws over Rockflow:

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Meer over Rockflow:

Profile picture Roy Janssen Lapinus Marketing

Roy Janssen

Business Unit Director,
Rockflow